Stress-vrij door het leven

Stress - Werkstress

Onder (ongezonde) werkstress wordt verstaan: stress door of in de werksituatie. De stress hoeft niet veroorzaakt te worden door die werksituatie alleen. Ook de combinatie van hoge belasting op het werk met belasting in het privé-leven kunnen de stressklachten veroorzaken en leiden tot verminderd functioneren op het werk.

Stress - Werkdruk

Als men aan stress op het werk denkt, denkt men vaak aan ‘te druk’: er moet teveel gedaan worden in te weinig tijd. Werkdruk gaat over de hoeveelheid werk die binnen een bepaalde tijd naar ‘behoren’ moet worden gedaan. Werkdruk is daarmee een oorzaak van werkstress, net als tegenstrijdige taken, slechte werkomstandigheden etc.. In veel CAO’s is werkdruk een aandachtpunt, aangezien het één van de grootste risicofactoren is gebleken voor stress en overspannenheid. Vaak wordt echter eigenlijk werkstress bedoeld als men het woord werkdruk gebruikt. Â

Â

Stress - klachten

Uit onderzoek is gebleken dat stress veranderingen in ons lichaam aanbrengt. Het menselijk lichaam maakt een aantal stresshormonen aan: het bekende adrenaline en ‘cortisol’. Zonder momenten van herstel blijft de hoeveelheid cortisol en adrenaline in het lichaam hoog. Bij aanhoudende stress neemt het cortisolniveau zelfs steeds verder toe: het wordt teveel. Dit kan leiden tot allerlei klachten zoals gevoelens van onrust, chaotisch gedrag, vergeetachtigheid en slaapproblemen. Stressklachten worden vaak als vervelend ervaren. Ze hebben echter een belangrijke functie. Het zijn de eerste signalen dat u te veel hooi op uw vork heeft. Uw lichaam protesteert! Het waarschuwt dat u zult moeten zorgen voor herstelmomenten om erger te voorkomen. Het is dan ook belangrijk om die signalen niet te negeren. Signalen van ongezonde stress kunnen zich op vier verschillende manieren voordoen:Â

a. Lichamelijke signalen
De lichamelijke signalen hangen samen met de verhoogde lichamelijke activiteit bij stress. Er treden veranderingen op in het bloedvatenstelsel en het hart, de ademhaling, de spieren en het maag-darmstelsel. Het afweersysteem kan door stress worden aangetast, waardoor je bijvoorbeeld vatbaarder wordt voor verkoudheid, griep en andere ziekteverschijnselen.Â

b. Psychische signalen
Ongezonde stress kan ook zichtbaar en voelbaar worden door de stemming, de gemoedstoestand waarin je verkeert. Veel gestresste mensen worden bijvoorbeeld prikkelbaar en cynisch.Â

c. Gedragssignalen
Ongezonde stress kan ook veranderingen in het gedrag van mensen veroorzaken. Ook het gedrag naar anderen toe kan veranderen. Vaak als gevolg van de aanwezige lichamelijke, psychische en gedachten signalen. Zo kunnen prikkelbaarheid en cynisme leiden tot conflicten. Lusteloosheid en somberheid kunnen leiden tot terugtrekken uit sociale contacten.Â

d. Gedachtensignalen
Tot slot ontstaat bij ongezonde stress vaak een negatief gedachtenpatroon. Deze negatieve gedachten kunnen zich richten op anderen, maar zijn vaak ook gericht op jezelf en op je eigen (verminderde) kwaliteiten. Heeft u last van spanningsklachten? Welke signalen geeft uw lichaam?   Â

Â

Evenwicht!

Stress heeft dus te maken met de hoeveelheid spanning of druk die we ervaren. Wanneer de eisen die aan u worden gesteld of die u aan uzelf stelt, overeenkomen met wat u aankunt, wordt gesproken van gezonde spanning of gezonde stress. De draaglast (de belasting) en de draagkracht (de belastbaarheid) zijn dan met elkaar in evenwicht. De draaglast wordt gevormd door factoren en eisen uit je omgeving die spanning veroorzaken. De draagkracht wordt bepaald door je mogelijkheden om stress te voorkomen en er mee om te gaan.

Een mooi model om onze draagkracht en draaglast in beeld te brengen is dat van de weegschaal. We voelen ons goed wanneer die in balans is.
                         Â
      Draagkracht;                                          Draaglast;       Â
      Leefgewoonten                                        Alledaagse stress-situaties
      Sociale steun                                           Belastende werkfactorenÂ
      Gezondheid                                             Belastende privé-factoren   Â
      Assertiviteit                                             Belangrijke gebeurtenissen in het leven
      Conflictstijl                                              Problemen                 Â
      Manier van denken                                   Eisen/verplichtingen  Â
      Manier van omgaan met problemen
      en gebeurtenissen
De problemen ontstaan wanneer de draaglast groter wordt dan de draagkracht. De weegschaal slaat door naar één kant. Dit kan gebeuren doordat er bijvoorbeeld veel in korte tijd gebeurt of het heel druk is, waardoor de draaglast groter wordt (zwaarder). Maar het kan ook zijn dat u moe of ziek bent, waardoor uw draagkracht vermindert. Resultaat is dat de eisen die gesteld worden zijn groter dan wat u aankunt of denkt aan te kunnen.Â
Â
Een tijdje houden we zo’n situatie best vol. De meeste mensen hebben wel een reservetank waar ze uit kunnen putten. Houdt de verstoring van het evenwicht echter langere tijd aan, is de verstoring te vaak of te sterk, dan heeft dat allerlei spanningsklachten tot gevolg (link naar stresssignalen eronder).Â
Het lichaam put zichzelf steeds verder uit, in een poging om aan de gestelde eisen te voldoen. Het blijft langdurig in staat van paraatheid en blijft stresshormonen aanmaken. Net zolang tot het tijd krijgt om te herstellen.
De stress is dan te groot en draagt niet meer bij tot betere prestaties. Integendeel, uw prestaties worden slechter. Op den duur leidt deze situatie tot overspannenheid of burn-out.
Het afbouwen van spanning en zorgen voor voldoende herstelmomenten is dus noodzakelijk voor het voorkomen van een ongezonde stresstoestand. De boog kan niet altijd gespannen zijn!
Je kunt zelf invloed uitoefenen op de mate van stress. Bijvoorbeeld door met je baas te praten over je belasting en zo de belastende werkfactoren, de draaglast, te verminderen. En leren ‘nee’ zeggen, zorgt voor meer ontspanning in je leven en versterkt de draagkracht. Beide helpen het evenwicht tussen draaglast en draagkracht herstellen.
Â

Stress: Wat is dat nu eigenlijk?

Er wordt veel gepraat over stress. Maar wat is het nu eigenlijk, stress?
Stress betekent niets anders dan spanning of druk en is overgenomen uit het engels. De term komt uit de bouwkunde. Het wordt gebruikt om aan te geven hoe groot de kracht is, die kan worden uitgeoefend op een brug of viaduct zonder dat er schade ontstaat. Hoeveel belasting kan iets (of iemand) aan.
Meestal wordt het woord stress gebruikt voor situaties van ongezonde stress: er is een teveel aan spanning. Maar stress is niet per definitie ongezond. Mensen hebben zelfs een bepaalde mate van stress nodig om goed te kunnen functioneren. De spanning maakt het lichaam klaar voor actie. Zo’n stressreactie is nodig om te kunnen reageren op bedreigende situaties.

Uw lichaam in staat van paraatheid
Stress brengt uw lichaam in staat van paraatheid. Het hormoon adrenaline komt vrij, ook wel vlucht- of vechthormoon genoemd. Met als gevolg:Â

• de bloeddruk gaat omhoog
• de hartslag stijgt
• er stroomt zuurstofrijk bloed naar de spieren, het hart en de hersenen
• in het lichaam komt de adrenaline vrij die brandstof levert voor de spieren
• de spieren spannen zich
• de longblaasjes verwijden zich en de ademhaling wordt sneller
• het bloed trekt weg uit het gezicht
• de spijsvertering komt op een laag pitje te staan
• de keel knijpt samen, de handen worden koud, het zweet breekt uit.

In een fractie van een seconde is uw lichaam klaar voor actie.Â

Gezonde en ongezonde Stress

Voorbeelden van gezonde stress zijn:

• de spanning die je voelt als je bijna een ongeluk hebt met de auto. Pfff, nog net op tijd op de rem getrapt!!Â
• de spanning tijdens een voetbalwedstrijd wanneer de uitslag met strafschoppen moet worden beslist.Â
• De spanning die je voelt tijdens een spelletje kaarten of Triviant. Â
  Â

Iedereen krijgt dagelijks te maken met dit soort stress. Op het werk helpt gezonde stress om goed te presteren. Het maakt je alert en helpt om geconcentreerd en efficiënt te werken. Het maakt dat je veel kan doen in weinig tijd.  Als de situatie voorbij is, de klus is geklaard, neemt de spanning weer af. De stressreactie was tijdelijk en lichaam en geest kunnen zich herstellen. Â

Maar wanneer wordt stress nu ongezonde stress?
Als de stress lang duurt, is er meer tijd nodig om te herstellen. Ditzelfde geldt voor een hevige stressreactie: hoe heviger, hoe meer tijd nodig voor herstel. Ook als er veel momenten van stress zijn, is er wellicht te weinig tijd om tussendoor te herstellen. De nieuwe stress stapelt zich dan bovenop de oude. Dus als stress te lang aanhoudt, te vaak voorkomt en/of te groot is, is er onvoldoende gelegenheid om tussentijds te herstellen; dan is er sprake van ongezonde stress.Â